نيك بنگر تا لقمه بزرگتر از حوصله‌اش به او نخورانى و با او پيمان ببند كه او نيز در تعليم ديگران از روش تو پيروى كند و از اين رويه درنگذرد . اگر اين علم را به نااهل آموزى يا از اهل ، دريغ دارى ، خداى بزرگ بين من و تو داورى كناد . » « 1 » چون هدف و نيّت جمعيّت اخوان الصفا ، در تنوير افكار و آشنا كردن مردم با حقايق علمى ، شباهت زيادى با برنامه‌هاى علمى ، فرهنگى و اجتماعى اصحاب دايرة المعارف در اروپا دارد ، اجمالا به روش و سياست فرهنگى نويسندگان دايرة المعارف در غرب نيز اشاره مىكنيم : سابقهء تاريخى دايرة المعارف در اروپا كلمهء دايرة المعارف يا « آنسيكلوپدى » ريشهء يونانى دارد و از آن زبان ترجمه شده است و از شاخه‌هاى مختلف دانش بشرى ، يعنى از علوم ، هنرها ، حرفه‌ها و مشاغل گوناگون ، و آثار و نتايج آنها بحث و گفتگو مىكند . براى اولين بار « رابله » « 2 » نويسنده و طبيب فرانسوى ( 1553 - 1490 ) كه مورد احترام فرهنگ‌دوستان و « اومانيستها » بود در نيمه اول قرن شانزدهم كلمهء « دايرة المعارف » « 3 » را از يونانى ترجمه و در آثار خود به كار برده است . در آغاز قرون وسطا « مارسيانوس كاپلا » « 4 » در يك مجلّد شش رشته از علوم ، يعنى گرامر ، ديالكتيك « 5 » ، رتوريك « 6 » ، ژنومترى « 7 » ، آسترولوژى « 8 » ، آريت متيك « 9 » و موزيك را گردآورى و تأليف كرد .

--> ( 1 ) . تلخيص از اشارات به اهتمام حسن طبسى با مقدم نصر إله تقوى ص « ع » ( 2 ) Rabelais . ( 3 ) Encyclopedie . ( 4 ) Marcianus Capella . ( 5 ) Dialectique . ( 6 ) Rehetorique . ( 7 ) Geometrie . ( 8 ) Astralagie . ( 9 ) Arithmetique .